Tegelliedje
Kom ik uit mijn school vandaan,
en moet ik naar huis toe gaan,
moet ik tegels overslaan.
Een, drie, vijf en zeven,
en dan moet ik ook nog even
eenmaal tweemaal
om de lantarenpaal.
Deze tegel sla ik over
en op deze stap ik.
Vind je mij een rare vogel?
Ja, meneer, dat snap ik.
’t Is een eigenaardig spel
dat ik alle tegels tel,
deze niet en deze wel.
Drie, vijf, zeven, negen,
dan kom ik een boompje tegen,
hink ik op mijn linkerbeen
om dat boompje heen.
Deze tegel sla ik over
en op deze stap ik.
Vind je mij een rare vogel?
Ja, meneer, dat snap ik.
Tegels tellen met je voet,
en waarom je zoiets doet,
dat begrijp je zelf niet goed.
Zeven, negen, ellef,
’t gaat al haast vanzellef.
’t Is een raar geval –
moeder! dag! daar ben ik al!

Willem Wilmink
Uit: Verzamelde liedjes en gedichten.
Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam, 1986

Ik ga mijn spreekbeurt houden over het syndroom van Gilles de la Tourette. Voordat ik begin wil ik jullie vragen een proefje te doen. Probeer eens een minuut je ogen open te houden. Als ik ja zeg moet je beginnen: ja! (met stopwatch).

De minuut is voorbij. Is het gelukt? En was het moeilijk? Vervelend hè – zo is dat nu ook met tics. En dat is een belangrijk kenmerk van Tourette.

Het syndroom van Gilles de la Tourette heet zo, omdat het is ontdekt door een Franse dokter die ongeveer 150 jaar geleden leefde en Gilles de la Tourette heette.

Tourette is een stoornis in je hersenen. Iedereen heeft remmen in zijn hoofd; als er te veel informatie binnenkomt, gaat de rem er op. Bij mensen met Tourette werken die remmen niet goed. Dan kan het dus gebeuren dat er teveel tegelijk binnenkomt. Dat houd je wel eventjes vol, maar op een gegeven moment wordt je hoofd te vol en dan reageert je lichaam met tics. Hoe het precies werkt weten de artsen ook nog niet, maar er wordt wel onderzoek gedaan, onder andere met hersenscans.

Tics zijn bewegingen en geluidjes die je niet tegen kan houden. Net als bij als bij het proefje net, waar het heel moeilijk was om niet met je ogen te knipperen.

Geluidstics zijn dingen zoals je neus ophalen, hoge gilgeluiden maken, fluiten, klakken met je tong, grommen. Er zijn ook mensen die ineens rare woorden zeggen. Dat zijn soms scheldwoorden, maar dat hebben gelukkig niet veel mensen met Tourette.

Bewegingstics zijn trekken met je gezicht, een arm of been plotseling bewegen, oogknipperen, sprongetjes maken, schouders optrekken… De lijst met tics is oneindig lang: iedereen met Tourette heeft weer andere tics, en ze veranderen ook steeds: de tics wisselen elkaar af. Aan al deze dingen kunnen mensen met Tourette dus niets doen: ze gaan vanzelf!

Tourette gaat vaak samen met andere dingen. Veel mensen met Tourette hebben dwangmatig of drangmatig gedrag: ze moeten aan dingen ruiken of voelen, elke deur drie keer open en dicht doen, willen dingen juist niet aanraken omdat dat niet fijn voelt, willen dingen steeds in dezelfde volgorde doen, of willen niet op bepaalde tegels stappen.

Tourette gaat ook vaak samen met andere dingen, zoals hyperactiviteit of ADHD (heel druk zijn); problemen met slapen; problemen met concentratie; impulsiviteit (eerst doen dan denken); depressies (heel erg somber zijn); moeite met spreken, lezen, netjes schrijven, het op gang komen met werken, en moeite met contacten met anderen (hoe je je moet gedragen en naar iemand luisteren bijvoorbeeld).

Tourette is geen ziekte maar een syndroom. Een ziekte kan overgaan, maar een syndroom niet: daar wordt je mee geboren. Het is dus ook niet besmettelijk! Tourette wordt meestal voor het eerst zichtbaar als kinderen 6 of 7 jaar oud zijn. Het kan ook later, maar het is altijd voor je 21e. Het begint meestal met oogknipperen, keelschrapen of neusophalen. Later komen er steeds meer tics bij. Meestal wordt het vooral erger als je een jaar of 11/12 bent. Men weet niet precies hoeveel mensen Tourette hebben. Sommige artsen denken 1 op de 500 mensen, andere 1 op de 100. Er zijn meer jongens dan meisjes met Tourette.

Tourette gaat dus niet over, maar je kunt er wel mee leren omgaan. Je kunt aan mensen uitleggen dat je het hebt, en aan mensen vragen of ze je tics willen negeren. Er zijn medicijnen, maar het is fijn als dat niet nodig is, want de meeste medicijnen hebben een bijwerking zoals sufheid, moeheid, misselijkheid, of somberheid. Je kunt ook therapie krijgen waarin je een klein beetje kan leren je tics tegen te houden.

Tourette zegt niets over hoe slim je bent en wat je verder kan. Er zijn heel veel beroemde mensen met Tourette.


David Beckham, voetballer Jim Eisenreich, honkballer Michael Wolff, jazz pianist


Tim Howard, voetbal keeper Wolfgang Amadeus Mozart, componist


Samuel Johnson, schrijver Napoleon Bonaparte Keizer Claudius